Newsletter
Nowości. Ciekawostki. Oferty. Dołącz!

Polski przewodnik po Meksyku

To trzeba wiedzieć przed wyjazdem. Wymagania formalne. Informacje praktyczne. Pogoda. Pieniądze. Bezpieczeństwo. Przedstawiamy Państwu nasz przewodnik po Meksyku.

WIZY I PASZPORTY

Obywateli Unii Europejskiej nie obowiązują wizy wjazdowe do Meksyku, gdy udają się na okres do 180 dni w celach turystycznych lub biznesowych. Należy posiadać paszport ważny minimum przez 6 miesięcy od daty wyjazdu oraz bilet na wylot z Meksyku. Przy przekraczaniu granicy drogą lądową należy wnieść tzw. opłatę turystyczną w wysokości ok. 25 USD. W przypadku podróży samolotem jest ona wliczona w cenę biletu. Turyści przekraczający granicę w portach morskich wnoszą opłatę w wysokości ok. 5 USD.

PRZEPISY CELNE

Podczas przekraczania granicy (niezależnie od typu podróży) należy wypełnić formularz deklaracji celnej, który następnie składa się w urzędnikowi celnemu. W przypadku podróży rodzinnej wypełnia się jeden formularz na całą rodzinę. Uwaga! Osoby wjeżdżający do Meksyku drogą lotniczą mogą być poddane losowej kontroli celnej na jednym z meksykańskich lotnisk. W przypadku osób przylatujących do Meksyku z jednego państw Ameryki Środkowej lub Południowej należy się liczyć z drobiazgową kontrolą celną każdego z bagaży oraz dosyć długim oczekiwaniem na bagaż (bagaże poddane są kontroli na obecność w nich narkotyków).

Przepisy nie regulują wysokości środków finansowych wymaganych na pokrycie kosztów pobytu w Meksyku. W odniesieniu do turystów indywidualnych umownie przyjmuje się, że wymagana kwota to ok. 100 USD na każdy dzień pobytu, przy czym karty kredytowe lub płatnicze na ogół nie są traktowane jako dowody potwierdzające posiadanie środków płatniczych. Obowiązujące przepisy zezwalają na wwóz bez składania deklaracji celnej kwoty 10.000 USD w gotówce lub jej równowartości w innych walutach.

Zgodnie z przepisami fitosanitarnymi zabroniony jest wwóz świeżych artykułów spożywczych lub żywności o niskim stopniu przetworzenia. Restrykcyjnie egzekwowane są przepisy zabraniające wwozu roślin, nasion, mięsa i wędlin (w tym paczkowanych i w puszkach) oraz produktów spożywczych przygotowanych metodami domowymi. Osoba przyjeżdżająca do Meksyku może bez składania deklaracji celnej i ponoszenia opłat celnych wwieźć do 20 paczek papierosów, do 3 l dowolnych napojów alkoholowych.

Praktycznie całkowitym zakazem wywozu objęte są rzadkie gatunki zwierząt (w tym również muszle ślimaków morskich oferowane przez handlarzy na plażach Meksyku). Wyjątkowo skrupulatnie zabrania się wywozu przedmiotów o wartości archeologicznej. W przypadku znalezienia podejrzanego przedmiotu należy się liczyć z jego konfiskatą oraz wysokimi karami pieniężnymi.

PRZEPISY PRAWNE

Nielegalny wwóz, wywóz i obrót narkotykami grozi karą pozbawienia wolności od 10 do 25 lat. Prosimy o zachowanie szczególnej ostrożności oraz bezwzględnego unikania przyjmowania pakunków, przesyłek lub toreb od nieznanych, przypadkowych osób, ze względu na działalność zorganizowanych grup przestępczych, także polskich, które mogą w ten sposób próbować podrzucić narkotyki. Każdą osobę planującą indywidualne zwiedzanie obszarów szczególnie chronionych, do których należą przede wszystkim rezerwaty Indian oraz rezerwaty przyrody, zachęcamy, aby wcześniej poznały szczegółowe informacje dotyczące reguł przebywania w tych regionach. Kłusownictwo należy do przestępstw federalnych grożących dotkliwymi grzywnami, a w niektórych przypadkach karą pozbawienia wolności.

PIENIĄDZE I WALUTA

Walutą obowiązującą w Meksyku jest peso meksykańskie (MXN)

Najwyższe kursy względem peso ma euro. USD i EURO są walutami, które można wymienić w każdym banku lub kantorze. Wymiana PLN jest praktycznie niemożliwa. Najbardziej popularne karty kredytowe to American Express, VISA, Diners Club i MasterCard (przy płaceniu kartami kredytowymi należy okazać ważny paszport lub inny dokument ze zdjęciem potwierdzającym tożsamość). Należy zachować szczególną ostrożność podczas wybierania pieniędzy z bankomatów.  Zachęcamy, by robić to z maszyn znajdujących się przy oddziałach banków. Bardzo często zdarza się, że karty są skanowane.

UBEZPIECZENIE

Prosimy o wykupienie ubezpieczenia podróżnego, najlepiej zrobić przez stronę internetową jednego z towarzystw ubezpieczeniowych podając kraj pobytu i dane osób podróżujących. Ubezpieczenie jest niezbędne do uzyskania zwrotu poniesionych kosztów ewentualnego leczenia na miejscu, które w przypadku prywatnych placówek służby medycznej równoznaczne jest z wydatkiem kilkudziesięciu czy nawet kilkuset tysięcy PLN.

STREFY CZASOWE

Różnica czasu pomiędzy Polską a Meksykiem wynosi od 7H (tzw. Tiempo del Centro: obowiązuje na terytorium większości stanów Meksyku) poprzez 8H (tzw. Tiempo de la Montaña: obowiązuje na terenie Stanów: Baja California Sur, Chihuahua, Nayarit, Sonora i Sinaloa) po 9H (tzw. Tiempo del Noroeste: Stan Baja California). Meksyk to kraj, gdzie (w większości stanów) obowiązuje zmiana z czasu letniego na zimowy (ostatnia niedziela października) oraz z zimowego na letni (pierwsza niedziela kwietnia). Jednak i tu występują wyjątki: Stan Quintana Roo (czyli miejsce, gdzie znajduje się m.in. Cancún i cała Riviera Maya) nie stosuje czasu letniego. Podobnie jest w stanie Sonora, który ze względu na wysokie temperatury panujące tam latem zdecydował się pozostać przy czasie zimowym. Czas letni nie jest również stosowany na Archipelagu Wysp Revillagigedo należącym do Stanu Colima. Ostrożność przy przestawianiu zegarków należy zachować również na obszarach przygranicznych ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej (północ Stanów: Baja California, Sonora, Chihuahua, Coahuila, Nuevo León oraz Tamaulipas, które kierują się regułami czasowymi obowiązującymi w USA.

TELEFONY

Numer kierunkowy do Meksyku to +52. Uwaga, podczas dzwonienia do Meksyku po wybraniu numeru kierunkowego kraju, a przed wybraniem numeru kierunkowego miasta należy wcisnąć cyfrę „1”. Numery kierunkowe do ważniejszych miast: Miasto Meksyk: (55), Cancún: (998), Playa del Carmen (984), Guadalajara (33). Szczegółowe informacje na temat numerów kierunkowych w Meksyku znaleźć można np. pod tym adresem. W przypadku telefonów komórkowych nie ma różnicy w numeracji telefonicznej od tej, jaka obowiązuje w przypadku telefonów stacjonarnych: numer telefonu komórkowego zaczyna się od kodu miasta, w którym dana karta SIM została zarejestrowana. W przypadku kupna karty pre-paid (prepago) nie obowiązuje konieczność jej rejestracji.

NAPIĘCIE W SIECI

W Meksyku stosuje się napięcie 110 V. W przypadku urządzeń z Polski, które nie obsługują napięcia z zakresu 110-230V oznacza to konieczność zastosowania adaptera i transformatora. Prosimy sprawdzić urządzenia przed wyjazdem. W Meksyku używane są wtyczki do kontaktów z zakończeniem amerykańskim (płaskie bolce). Zalecamy zaopatrzenie się w odpowiednie adaptery do wtyczek przed wyjazdem: można je kupić po rozsądnej cenie w większych marketach ze sprzętem elektronicznym oraz w sklepach internetowych.

ZDROWIE

Nie są wymagane żadne zaświadczenia o szczepieniach, z wyjątkiem szczepienia przeciw żółtej febrze w przypadku przybycia z kraju, gdzie tam choroba występuje (w tym i tranzytu powyżej 12H).

W południowej części kraju istnieje ryzyko zarażenia się chorobami przenoszonymi przez komary: malarią, dengue, chikungunyą oraz wirusem zika. Choć prawdopodobieństwo ukłucia przez zarażonego komara jest niskie (zwłaszcza, gdy przebywamy w tych miejscach przez krótki czas), to jednak w takich stanach, jak: Veracruz, Tabasco, Campeche, Jukatan, Quintana Roo, a także w nizinnych częściach stanów Guerrero, Oaxaca i Chiapas zachęcamy do używania repelentów oraz innych środków prewencyjnych. W przypadku przebywania poza obszarami miejskimi zalecamy zachowanie szczególnej ostrożności i sprawdzanie ubrania (w tym butów) przed jego założeniem, a także rozmaitych zakamarków. W miejscach tych często gnieżdżą się jadowite skorpiony, pająki oraz węże. W przypadku ukłucia lub ukąszenia konieczny jest jak najszybszy kontakt z najbliższym ośrodkiem medycznym w celu przyjęcia surowicy.

W ciągu pierwszych dni pobytu w Meksyku może wystąpić rozwolnienie: jest to naturalny objaw naszego organizmu związany ze zmiana flory bakteryjnej. Na te dolegliwości powinny pomóc leki łagodzące doraźne objawy. W przypadku przedłużenia się dolegliwości, połączonych z ciężkimi bólami brzucha, gorączką, wymiotami, lub innymi przypadłościami zalecany jest kontakt z lekarzem oraz podjęcie kuracji. W celu uniknięcia zatrucia meksykańskimi potrawami zalecamy ostrożność w kontaktach z meksykańską kuchnią – zwłaszcza z potrawami przygotowywanymi na ulicznych stoiskach. Owoce i warzywa powinny być umyte pod bieżącą wodą, zachęcamy też do unikania napojów z lodem – zwłaszcza w miejscach, co do których możemy mieć wątpliwości odnośnie przestrzegania w nich podstawowych zasad higieny. Należy również pić wodę jedynie butelkowaną: jest ona ogólnie dostępna w całym kraju po rozsądnych cenach. Jako jedną z metod profilaktyki przed problemami gastrologicznymi zachęcamy również do przyjmowania kieliszka tequili lub mezcalu (ewentualnie innego napoju wysokoprocentowego) do każdego posiłku.

Opieka medyczna jest ogólnie dostępna, średni koszt prywatnej wizyty lekarskiej wynosi od 50 USD. Pobyt w szpitalu związany jest z wysokim kosztem (dochodzącym do kilkudziesięciu tysięcy USD), dlatego też zachęcamy do wykupienia odpowiedniego ubezpieczenia przed wylotem. Rozsądnym rozwiązaniem  może być wybór opcji ubezpieczenia płatnego natychmiast: pozwoli ono na unikniecie nieprzyjemności związanych z koniecznością płatności wysokich kwot pieniężnych.

POGODA W MEKSYKU

Meksyk jest krajem wielu stref klimatycznych: od strefy ekstremalnie suchej na północy kraju (poza Półwyspem Kalifornijskim), poprzez strefę zwrotnikową na przeważającej części kraju aż po klimat gorący i wilgotny panujący na wybrzeżach środkowej i południowej części Meksyku oraz na nizinach południowych stanów Meksyku. Oczywiście i tutaj zdarzają się wyjątki – np.: klimat śródziemnomorski panujący na Półwyspie Kalifornijskim, czy klimat alpejski panujący na najwyższych szczytach gór i wulkanów Meksyku, z których wiele pokrytych jest stałą pokrywą śnieżno – lodową.

Liczba opadów zależy od poszczególnej części kraju, jednak ogólnie rzecz biorąc cały rok można podzielić na dwie pory roku: suchą, panującą od połowy listopada do połowy kwietnia oraz wilgotną, panującą od połowy kwietnia do połowy listopada. Zmiany klimatyczne na ziemi powodują, że granice pomiędzy obiema porami roku mogą przesunąć się nawet o kilka tygodni i wówczas należy liczyć się z opadami deszczu np. w listopadzie czy grudniu. Pora sucha charakteryzuje się zazwyczaj ładną, suchą pogodą przez całą dobę. W porze deszczowej należy liczyć się z obfitymi opadami, które zazwyczaj zdarzają się popołudniami. Jeśli chodzi o ilość opadów, to raczej nie ma tu reguły, choć z pewnością do najbardziej deszczowych miejsc kraju należą rejony położone w górach (w tym stolica kraju – Miasto Meksyk), zaś najmniejsze opady występują w pustynnych częściach kraju – m.in. w stanach Sonora, Chihuahua, czy Coahuila.

Również i zakres temperatur różni się w przypadku poszczególnych części kraju: największe ekstrema temperaturowe występują w północnej części kraju: temperatury w chłodnej porze (zwłaszcza w grudniu i styczniu) często spadają poniżej 0°C (niekiedy do poziomu kilkunastu stopni mrozu), zaś latem (od maja do września) bardzo często przekraczają poziom 40°C, dochodząc do poziomu 50°C w cieniu. W pozostałej części kraju klimat jest bardziej zrównoważony i zależy od wysokości, na której znajduje się dane miasto. Dla przykładu temperatury w Mieście Meksyk, leżącym na wysokości ok. 2400 m n.p.m. i okolicach mogą spadać nawet do poziomu 0°C (lub lekko poniżej – na przełomie XII i I), natomiast w miesiącach ciepłych (pomiędzy II a X) rzadko kiedy przekraczają poziom 30°C. Z kolei w przypadku takich miast, jak Campeche, czy Mérida temperatury w chłodnej porze rzadko kiedy spadają do poziomu 20°C, zaś w miesiącach letnich (VI-VIII) często przekraczają poziom 40°C i to przy względnie wysokiej wilgotności powietrza.

Opady śniegu w znacznej części Meksyku (poza północą oraz regionami górskimi – zwłaszcza powyżej 3000 m n.p.m.) należą do rzadkości lub w ogóle nie występują. Należy się za to liczyć z obfitymi opadami deszczu w porze deszczowej (zwłaszcza od VI do IX, choć nie jest to regułą). Okres od sierpnia do października to również pora huraganów – narażone na nie są zwłaszcza tereny leżące na wybrzeżach. Występujące latem burze tropikalne mogą wywołać kilkudniowe długotrwałe opady, grożące obsunięciami się ziemi. Z kolei zimne fronty przechodzące z północy na południe kraju od XI do I skutecznie mogą obniżyć temperaturę tropikalnej części kraju do nawet kilkunastu stopni.

Dlatego też osoby wybierające się do Meksyku zachęcamy do wcześniejszego zapoznania się z prognozami pogody dla odwiedzanych miejsc i odpowiednie przygotowanie się do panujących w danym momencie warunków atmosferycznych.

KULTURA, JĘZYK, OBYCZAJE

Kultura meksykańska jest pochodną prekolumbijskich kultur indiańskich, kultury hiszpańskiej, przywiezionej przez konkwistadorów z Półwyspu Iberyjskiego w XVI wieku oraz współczesnych wpływ płynących zza północnej granicy kraju. W minimalnym stopniu dają się poznać również wpływy kulturowe z innych części świata: afrykańskie, azjatyckie, bliskowschodnie czy też pochodzące z innych części Europy (np. z Francji czy Niemiec). Wpływy te są jednak niewielkie i ograniczone są jedynie do określonych części kraju.

Z pewnością najbardziej charakterystyczną muzyką, z której znany jest Meksyk jest música ranchera bardzo często śpiewana przez mariachis w całym kraju a także będąca inspiracją twórczości najbardziej znanych muzyków meksykańskich. Oprócz tego warto zwrócić na pochodzące z północy kraju música norteña oraz música de bandas. Stylem muzycznym bardzo popularnym w całym Meksyku jest również cumbia. Jeśli zaś szukamy gorących rytmów latynoskich i koniecznie chcemy się solidnie wytańczyć, warto odwiedzić leżące nad Zatoką Meksykańską miasto Veracruz, którego mieszkańcy cieszą się opinią najlepszych tancerzy w całym kraju.

Panującym wyznaniem jest Katolicyzm, bardzo mocno widoczne są jednak również wpływy płynące z tradycyjnych wierzeń indiańskich – zwłaszcza na terenach zamieszkanych w większości przez większość indiańską. W miejscach tych bardzo widoczny jest synkretyzm religijny, w którym Święci chrześcijańscy utożsamiani są z dawnymi bogami indiańskimi. Oprócz tego coraz większy wpływ zaczynają zdobywać kościoły nowej fali protestantyzmu (m.in. Kościoły Zielonoświątkowe, Adwentyści czy też wyznania quasi-chrześcijańskie jak Świadkowie Jehowy, czy Mormoni).

W Meksyku bardzo powszechny jest Kult Maryjny obecny w wielu sanktuariach z Bazyliką NMP z Guadalupe na czele. Inne ważne sanktuaria znajdują się m.in. w miastach: Guanajuato, Pátzcuaro (stan Michoacán), Oaxaca, czy Izamál.

Językiem urzędowym Meksyku jest hiszpański, ale używane są również języki indiańskie. Najważniejsze z nich to: náhuatl, języki Majów (m.in. yucateco, tzeltal, tzotzil, chol), mixtecki, zapotecki, otomí czy mazatecki. W większych miastach oraz miejscach typowo turystycznych nie powinno być problemu z dogadaniem się w języku angielskim. Pomimo to warto nauczyć się kilku zwrotów w języku hiszpańskim: jest to bardzo mile widziane przez autochtonów.

Meksykanie są bardzo sympatycznymi i często pomocnymi ludźmi, którzy z dużą życzliwością odnoszą się do turystów. Jasny kolor skóry budzi w nich ciekawość świata, dlatego też przy odrobinie szczęścia i nawet pobieżnej znajomości języka hiszpańskiego można liczyć na ciekawą konwersację, która może przekształcić się w dłuższą znajomość. Należy również dodać, że po dziś dzień Polacy postrzegani są jako rodacy Jana Pawła II, przez co mogą liczyć na dodatkową sympatię ze strony meksykańskich autochtonów, którzy nadal bardzo ciepło wspominają Ojca Świętego.

Nasz polski przewodnik w Meksyku z chęcią wprowadzi Państwa w tajniki kultury meksykańskiej.

MEKSYKAŃSKA KUCHNIA

O kuchni meksykańskiej można by wiele pisać i ciągle by było mało, bowiem mnogość potraw z różnych części Meksyku czynią ją jedną z najwspanialszych kuchni świata. Podstawowym składnikiem kuchni meksykańskiej jest kukurydza uprawiana na terenach Mezoameryki od tysięcy lat. Jest ona podstawą zup, sosów, tortilli oraz dodatkiem do wielu potraw. Ważnymi składnikami kuchni meksykańskiej są też m.in. czarna fasola, awokado, pomidory, cebula, pikantne chile, kolendra, limonka, ale i również i takie składniki jak np. nopal (liście opuncji), czy kakao. Bardzo ważną rolę odgrywają również produkty pochodzenia zwierzęcego: mięsa (drobiowe, wołowina, wieprzowina), ryby i owoce morza, czy też nabiał – zwłaszcza słynny queso oaxaqueño – ser oaxaqueński będący składnikiem wielu meksykańskich potraw. Nie należy zapominać także o owocach, będących składnikami wielu potraw, ale i ważnym elementem np. meksykańskich śniadań. Takie owoce, jak arbuz, melon, ananas, papaja, flaszowiec, banany, mango, gujawa czy xoconostle (owoc opuncji) świeże i dojrzałe potrafią umilić początek każdego dnia.

Dań kuchni meksykańskiej jest naprawdę bardzo dużo. Warto wymienić takie, jak: tacos, quesadillas, enchiladas, chilaquiles, huaraches, chalupas, gorditas, sopes, tlacoyos, tamales, cochinita pibil, tlayudas, pozoles, chiles rellenos (w tym narodowe danie – chile en nogada) czy tortas ahogadas. Do tego warto też dodać liczne słodycze z dulce de leche na czele. Osoby nie bojące się wyzwań, mogą spróbować tradycyjnych przysmaków z kuchni indiańskiej: potrawki z iguany, sarniny, chapulines (smażone koniki polne), escamole (pasta z mrówczych jaj), czy też humiles (małe pluskwiaki jedzone żywcem).

Wszystkie te potrawy warto czymś zapić: oprócz wielu soków wyciskanych ze świeżych owoców, proponujemy i takie napoje, jak atole, pozol, czy pitna czekolada. Miłośnicy trunków procentowych zadowolą się nie tylko meksykańkim piwem, czy znakomitym winem z winnic w Baja California, ale powinni spróbować również pitego w Meksyku od tysiącleci pulque (sfermentowany sok z agawy), kukurydzianego bimbru Majów o nazwie pox, likieru z Michoacán o nazwie charanda, kukurydzianego piwa – tejuino a także najmocniejszych meksykańskich trunków mezcalu, tequili i ich mniej znanego północnego krewniaka, czyli sotol.

BEZPIECZEŃSTWO W MEKSYKU

Pomimo wieści dochodzących zza Atlantyku o wojnach gangów narkotykowych, porwaniach i obcinanych głowach, Meksyk wcale nie jest tak niebezpiecznym krajem, jak by się to mogło wydawać. Większość Meksykanów to zwykli, spokojni ludzie, którym również nie podoba się wzrost poziomu przestępczości, odnotowany w ostatnich latach.

Większość stref turystycznych to miejsca bezpieczne: takie obszary, jak Riviera Maya, czy centrum Miasta Meksyk należą do najbezpieczniejszych miejsc w kraju. Biorąc pod uwagę cały Meksyk można powiedzieć, że najbezpieczniejszymi obszarami kraju, w których dochodzi do najmniejszej ilości przestępstw, są terytoria stanów leżących na południe od Miasta Meksyk. Z kolei północ Meksyku nie należy do miejsc bezpiecznych i podczas jej zwiedzania należy zachować ostrożność. Miasta takie, jak Tijuana, Mexicali, Chihuahua, Ciudad Juárez, Ciudad Victoria, Reynosa, czy Culiacán na północy kraju, Chilpancingo de los Bravo, Acapulco (obydwa w stanie Guerrero), Villahermosa (stan Tabasco), czy Tapachula (Chiapas) cieszą się złą sławą nie tylko ze względu na bardzo wysoki poziom przestępczości, ale i złe opinie ich mieszkańców o tych miastach. Złą opinię niebezpiecznego miejsca ma również aglomeracja Miasta Meksyk: takie miejscowości, jak np. Ecatepéc, zamieszkałe przez imigrantów z innych części kraju, szukających szczęścia w stolicy Meksyku, znane są z wysokiego poziomu przestępczości. Oczywiście podróż w te miejsca nie oznacza automatycznie, że coś złego może nam się stać, jednak i w miejscach uważanych za bezpieczne, znajdują się rejony, w które lepiej się nie zapuszczać (np. osławione targowisko Tepito w Mieście Meksyk).

Zalecamy przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa: przemieszczanie się z kserokopią paszportu, uważanie przy wypłatach z bankomatów, nieobnoszenie się z przedmiotami symbolizującymi wysoki status majątkowy, unikanie przypadkowych kontaktów, przemieszczanie się tylko sprawdzonymi (tzw. Bezpiecznymi) taksówkami (z lotniska, dworców autobusowych, lub hoteli), zwrócenie szczególnej uwagi na własne rzeczy w środkach komunikacji miejskiej (szczególnie w godzinach szczytu w wagonach metra i metrobusach) a także w miejscach obleganych przez turystów (kieszonkowcy) oraz o niepozostawianie własnych rzeczy bez opieki (zasada ograniczonego zaufania). Jeżeli chcemy samemu podróżować wynajętym samochodem, należy to robić jedynie w ciągu dnia i po głównych drogach kraju. Należy również unikać podróżowania przez prowincję stanów uznawanych za teren działań gangów narkotykowych, np.: Baja California, Chihuahua, Tamaulipas, Nuevo León, Sinaloa, Michoacán, czy Guerrero.

Napady z bronią, kradzieże i wymuszenia, czy porwania dla okupu są bardzo rzadkie wobec turystów, niemniej jednak nie są one wykluczone, dlatego też należy zachować ostrożność w nowych, nieznanych miejscach. Wreszcie należy zachować zdrowy rozsądek i nie wykonywać działań takich, jak przeliczanie pieniędzy na ulicy, noszenie portfeli i telefonów w kieszeni koszuli lub na widoku, czy noszenie złotej biżuterii, czy innych przedmiotów, na które mógłby połasić się przestępca. Jednym słowem unikać wszelkich zachowań, które mogą zwrócić niepotrzebnie uwagę na nasze mienie lub wystawić je na niepotrzebne ryzyko utraty.